Het orgel van de Julianakerk

Van oud naar nieuw Het interieur van de kerk is 1967 ingrijpend veranderd, mede door het verplaatsen van het orgel naar de zijde boven de grote deuren. Hiervoor is een nieuwe orgelkast gebouwd door de firma Koch die delen van het oorspronkelijke houten front verwerkt heeft in de kast. Spijtig genoeg is bij deze overplaatsing de zwelkast komen te vervallen.  In de jaren 60 van de 20e eeuw was er een trend om orgels minder "romantisch" te laten klinken, maar meer een barok-klank te bewerkstelligen. In dit barok-klankbeeld past geen zwelwerk. Om het orgel meer geluidssterkte te geven is het gehele orgel van binnen van een laklaag voorzien, ook dit moest biijdragen om tot een meer barokke-klank te komen.

Na de verplaatsing is het onderhoud ( behalve de intonatie van 1991) van het orgel in handen geweest van de firma Meijer; orgelonderhoud, uit Apeldoorn.

Een deel van het binnenwerk.                                                                                      Het demonstratiemodel, gemaakt van de oude windlade.

Jaartallen:

• In 1987 zijn vanuit de Johanneskerk aan de Arnhemseweg te Apeldoorn (Walcker orgel) een 16 voets Bazuin  en een trompet 8' als pedaal register toegevoegd. Om dit te realiseren is er een windlade uit het Walcker orgel achter het  orgel bijgeplaatst. Op deze lade werden de "nieuwe" Trompet 8' en de  originele Octaafbas 8' uit het orgel geplaatst. Op de plaats van de octaafbas in het orgel kwam de "nieuwe" Bazuin 16' te staan, omdat het orgel al een register Bazuin 16' had kreeg dit register de naam Fagot 16'.
• In november 1990 zijn nog de Trompet en Hobo- registers vervangen en door Stinkens geïntoneerd.
• In september 1991 door de firma Flentrop onderhoud gepleegd aan de speeltafel en hebben zij delen van het orgel opnieuw geïntoneerd.
• In 2007 zijn de Bazuin 16' en de Trompet 8', inclusief de windlade, weer verwijderd omdat deze uitbreiding in de  praktijk niet bleek te voldoen. De octaafbas 8' die in 1987 achter het orgel is geplaatst is weer teruggezet op de originele plaats in het orgel, hierdoor is de klank van register weer in balans met de andere registers. Deze werkzaamheden werden uitgevoerd door orgelmaker Wim Meijer. Met deze werkzaamheden werd door Wim Meijer een traject ingezet waarbij het orgel, in stappen wordt teruggebracht naar de originele staat. Bekijk hier wat foto's.
• De overgebleven windlade staat nu naast het orgel als "demonstratie model en wordt gebruikt tijdens de Nationale Orgeldag en wanneer belangstellenden het orgel bezoeken.
• In 2009 is een luchtbevochtiger in het orgel geplaatst. Mede door de aanleg van een nieuw verwarmingssysteem in de kerkzaal was de luchtvochtigheid regelmatig te laag, hierdoor ontstonden er  storingen. Op advies van de huidige orgelbouwer, de Fa. Nijsse, heeft de Algemene kerkenraad positief beslist over de aanschaf van een luchtbevochtiger voor dit historisch waardevolle orgel. Door het bedrijf Climate Tuning is een bevochtiger geplaatst, nadat door een aantal vrijwilligers de water toe en afvoer is aangelegd. Ook heeft dit bedrijf een aantal adviezen gegeven om tot een beter klimaat rondom de wind-motor te komen en de motor stiller te laten functioneren. Tegelijkertijd is ook de elektrische installatie in het orgel uitgebreid en aangepast aan de huidige eisen en is er een nieuwe schakelaar met sleutel gemonteerd. Al deze verbeteringen zijn in eigen beheer, door vrijwilligers, tot stand gekomen.
• De Trompet 8' en de Hobo 8' die in 1990 geplaatst zijn, op initiatief en ook bekostigd, door de toenmalige organist Rudie Hoefman zijn in september 2009 opnieuw geïntoneerd door orgelmaker René Nijsse.
  Hierdoor is de klank van deze 2 registers weer terug gebracht naar het klankbeeld zoals bedoeld bij de bouw van het orgel in 1928. Voornaamste kenmerk van deze intonatie is dat de klank van beide registers aanmerkelijk zachter en milder is geworden.
• December 2010 heeft orgelbouwer René Nijsse weer intonatiewerkzaamheden uitgevoerd. Uit nader onderzoek is gebleken  dat zowel de Prestant 8’ van het hoofdwerk als ook de Vioolprestant 8’ van het bovenwerk niet origineel zijn. Dit is goed te verklaren; beide registers staan gedeeltelijk opgesteld in het front van het orgel dat gebouwd is in 1967. Het orgel stond tot dat moment opgesteld achter een imitatiefront aan de voorzijde van de kerk. Na overplaatsing naar de achterzijde van de kerk werd het noodzakelijk een nieuw front voor het orgel te ontwerpen en te bouwen. Wezenlijk onderdeel van een orgelfront zijn natuurlijk de pijpen, de orgelbouwer heeft er daarom voor gekozen nieuw pijpwerk aan te schaffen. Het nieuwe pijpwerk van 1967 paste  niet in het klankbeeld dat de orgelbouwer voor ogen had toen dit orgel werd gebouwd en zorgde voor een onbalans in de klank van het orgel. De Prestant 8’ is nu zachter en ronder van klank. De Vioolprestant 8’ van het bovenwerk is gedeeltelijk geïntoneerd, bij het volgende onderhoud zal het volledige register worden geherintoneerd. Ook dit register zal dan zachter van klank worden, maar zal wel zijn strijkende karakter behouden.
  
  Na deze herintonatie kunnen we stellen dat er weer een belangrijke stap is gezet om het orgel weer in een staat terug te brengen die in overeenstemming is met de stijlperiode waarin orgel en kerk zijn gebouwd.

Orgel Protestanse wijkgemeente Julianakerk

Huidige registers van het orgel.

Open orgel
Ieder jaar op de 2e zaterdag van September wordt de de Nationale Orgeldag gehouden. Deze dag valt traditiegetrouw samen met de Open Monumentendag en wordt georganiseerd door de Vereniging Nederlands Platform voor Orgelkunst en –cultuur (VNPO). Doelstelling van deze dag is zoveel mogelijk bezoekers van kerken nader te laten kennis maken met het orgel. Het spel van de organist en de bezichtiging van het orgel wekken de belangstelling voor dit prachtige instrument. Ook het orgel van de Julianakerk is dan opengesteld om te kijken, te luisteren of om zelf te spelen.Hierbij maken we dan gebruik van ons "demonstratie model" zodat u een goed inzicht in de techniek van ons orgel kunt krijgen.

Ook op de andere momenten dat wij aanwezig zijn bent u natuurlijk welkom boven bij het orgel om te reageren of iets te vragen.

De organisten van de Julianakerk

Jan van den Brand
Jan van den Brand volgde zijn eerste orgellessen bij de Apeldoornse muziekschool, de docent daar was H.Stokmans. Na een aantal jaren werd deze studie vervolgd bij de toenmalige organist van de Julianakerk: R. Hoefman. Vanaf zijn 15 jaar speelde hij in de jeugdkerk, zieken en verpleeghuizen en kerken in Apeldoorn en omgeving. Nadat Rudi Hoefman in 1994 overleed heeft Jan de plaats van Rudi Hoefman in de Julianakerk overgenomen.
In 2002 behaalde Jan zijn diploma kerkmusicus III als organist met de daarbij behorende bevoegdheid. Docenten waren Hayo Boerema, Wilbert Berendsen, Pieter Endedijk en Ingborg van Dokkum. Bij deze laatste organiste uit Ugchelen volgt Jan nog regelmatig orgellessen.
Behalve in de Julianakerk speelt Jan ook regelmatig in andere Apeldoornse kerken voor "rouw en trouw" diensten, maar zonodig ook in de reguliere diensten als vervangend organist.
Een goed verzorgde liturgie is voor Jan van belang en deze wordt dan ook bewust voorbereidt met passende literatuur en zo mogelijk vernieuwende begeleidingen. De keuze van de literatuur moet natuurlijk passen bij het orgel, maar geprobeerd wordt toch om meerdere muziekstijlen aan bod te laten komen in en rondom de eredienst.
Jan verzorgd regelmatig orgel bespelingen bijvoorbeeld bij een 'open kerk' in de Grote kerk van Apeldoorn, de dorpskerk van Heino, of zang en orgel avonden in de Julianakerk en de  Wilhelminakerk in de Beemte. Verder is hij actief als bestuurslid van de KVOK voor de regio "Gelderland".  Ook voor de P.V.T van de PKN kerken in Apeldoorn is hij als bestuurlid actief.

Herman Jansen
Herman Jansen is kerkmusicus III. Hij heeft gedurende 22 jaar orgelles gehad van 6 uitstekende orgeldocenten. Herman is 10 jaar organist geweest van de synodaal Gereformeerde kerk in Rijssen. Daarna ruim 20 jaar van de synodaal Gereformeerde - en de Nederlands Hervormde kerken in Dalfsen. Hier in Apeldoorn (sinds 2004) is hij ook organist van de Hofstad. Boven aan zijn lijstje favoriete componisten staat Johann Sebastiaan Bach. Geniale en prachtige muziek! Vervolgens romantische componisten b.v. Reger en Widor. Maar uiteraard ook anderen. Herman maakt regelmatig zelf liedbewerkingen. Naast orgelspelen heeft hij ook belangstelling voor (kerk)muziek in al haar facetten. Hymnologie en liturgiek bijvoorbeeld.
Vormen van Eredienst dienen afgestemd te worden op onze tijd en onze wijze van belijden en beleven. De kerk heeft een eeuwenoude schat van liturgie en liederen waaruit geput wordt. Maar daar mag het dus niet bij blijven. Een dienst met orgel, het Geneefse Psalter en een lange Catechismuspreek is prima. Maar ook een dienst met combo, Opwekkingsliederen en een korte meditatie met lange stilte. Kwaliteit, stijl, authenticiteit en functionaliteit  zijn en blijven belangrijke criteria. Uiteraard verschillen meningen hierover maar dat geeft juist kleur, variatie en dynamiek!

Rudi Hoefman (uit:"Hervormd Apeldoorn" van 1991)

Rudi Hoefman 35 jaar organist Julianakerk. Op zondag 18 april 1991 werd er in de Julianakerk opnieuw aandacht besteed aan de lange loopbaan van organist Rudi Hoefman: 35 jaar organist van deze kerk. Het werd een feestelijke dienst. Hoefman werd na de dienst naar beneden geroepen. Hij kreeg de bloemen van de avondmaalstafel, en bovendien een gouden horloge, al was het dan nog geen gouden jubileum.

"Ik zit bij de huur in" Maar 35 jaar is evengoed een aanzienlijke staat van diens. 35 jaar in die ene kerk in Apeldoorn, Rudi is er alleen maar in en van gegroeid, zo meent hij zelf. "Ik begon op 6-jarige leeftijd met pianoles", vertelt hij. Wij woonden toen tegenover de kerk, aan de Deventerstraat, en ik ben altijd gefascineerd geweest door een kerkorgel. Maar ik dacht : dat is voor mij niet weggelegd". Het vak van organist mag dan niet voor hem klaar gelegen hebben. door eigen doorzettingsvermogen heeft hij zich dan toch maar een leven-in-de-muziek geschapen.
Toen hij 14 jaar was stapte hij naar organist Weyers van de Grote Kerk. Na lang aandringen en de nodige tests wilde deze hem wel als leerling aannemen. "Ik heb die lessen doorgezet tot ik 36 en Weyers 80 was en hij er mee stopte", aldus Hoefman.
Dat die lessen resultaat hadden mag worden opgemaakt uit het feit, dat Hoefman steeds meer gevraagd werd als organist. Eerst nog op het harmonium van de zondagschool in Irene. de kinderkerk in Rehoboth aan de Sumatralaan en een jongensinternaat aan de Loseweg. Dat alles op één zondagmorgen, achter elkaar'. En dat werd nog niet betaald ook. "Ik dacht ook niet aan geld". aldus de toen zeer naïeve Hoefman. "Ik was allang blij, dat ik ervaring kon opdoen". Daarna volgde de wijkgemeente Berg en Bos, die aanvankelijk kerkte in de tekenzaal van het Christelijk Lyceum. Ook werd hij af en toe gevraagd voor trouwdiensten of dankdiensten voor gewas en arbeid.

Leven en dood.
Geleidelijk leerde men hem kennen bij de hervormde gemeente. Dat resulteerde uiteindelijk in het verzoek als vervanger op te treden in de Julianakerk. omdat organist Kooistra met pensioen zou gaan. Het was opnieuw organist Weyers, die over de voordracht moest beslissen. Hij maakte zo'n beetje op zijn eentje de orgelcommissie uit. 'Hij beschikte over leven en doodvan organisten". aldus Hoefman. Maar goed Weyers beval hem aan. en de kerkvoogdij volgde dit advies.
Na een jaar proeftijd werd Rudi Roefman op 21 april 1958 de vaste organist van de Julianakerk.Een eigen orgel, een eigen kerk, hij voel-de zich de koning te rijk. Daarnaast bleef hij de jeugddiensten in de Grote Kerk begeleiden. Dat orgel was groter, maar ookveel zwaarder te bespelen, zo zegt hij. "Je kunt er wel veel mee doen. In tijden van verdriet kun je het laten huilen, bij vreugde kan het juichen". Maar geleidelijk wist Hoefman ook zijn eigen orgel te laten zingen. "De kerkvoogdij ging altijd akkoord met mijn voorstellen", zo zegt hij erkentelijk. Vooral wijkkerkvoogd W. Rens wil hij in deze noemen. Toen de (gereformeerde) Brinklaankerk moest worden afgebroken kocht de kerkvoogdij op verzoek van Hoefman het pedaalregister met fagot.
En bij afbraak van de (hervormde) Johanneskerk aan de Arnhemseweg werd een 16-voets bazuin aan het orgel op de Deventerstraat toegevoegd. Twee jaar geleden gevolgd door een nieuw trompet en hoboregister. Hoefman heeft dat eigenhandig in orde gemaakt. Hij koestert zijn orgel. verzorgt het in alle opzichten.

Verrassend.
"Vroeger stond het orgel voorin de kerk.achter een imitatie-eiken front. Bij de ver-bouwing van de kerk is het naar achteren geplaatst. en kan nu vrij uitspelen de kerk in. Toen bij de bevrijding van Apeldoorn ook de Julianakerk heftig werd beschoten was het maar goed, dat het verstopt zat". Zoals bekend werd de toren met kogels doorzeefd, maar het orgel had niets. Naast vaste organist van de Julianakerk, is Hoefman tweede organist van de Grote Kerk.
Hij begeleidt in principe de avonddiensten, ook in de Pauluskerk. Ook stemt hij het orgel als er concerten gegeven worden. En dan de trouwdiensten, dieverzorgt Hoefman over heel Apeldoorn: Julianakerk, Pnieël, Open Huis. Opstandingskerk. Hoog Soeren. Het is niet Zo dat een bruidspaar voor een organist kan kiezen. "Ik zit bij de huur in, net als de kachels.", aldus deze veelzijdige musicus. Hoe mooi het orgel in de Grote Kerk ook is, eigenlijk speelt Hoefman liever op een iets kleiner orgel. "Het is juist de kunst om een orgel zo te laten horen als mensen het nog niet gehoord hebben, er moet iets verrassends inzitten. Je moet als organist de klankkleur mengen, zoals een schilder de kleuren op zijn palet mengt. En hoe meer stemmen een orgel heeft, hoe meer je er mee kunt doen, natuurlijk. Een groot orgel in een grote kerk heeft meer power. Maar als er veel mensen zijn gaat er veel verloren. Elke vierkante centimeter textiel slurpt het geluid op. Een orgel klinkt eigenlijk mooier in een lege kerk dan in een volle. Een afgeladen kerstnachtdienst,
dat speelt zwaar. Het geluid kan niet doorklinken, maar wordt afgekapt". Ds Van der Kamp noemde Hoefman in de jubileumdienst een "volbloed organist", een "fijne speelman" en een "raspaard", getrouwd met zijn orgel. Muziek en orgel maken inderdaad een groot deel van Hoefmans leven uit. Maar er is meer. Zo kweekt hij schitterende orchideeën en bevat de vijver achter zijn huis een groot assortiment bijzondere kikkers. Met al die hobby's hoeft Rudi Hoefman niet naar exotische vakantieoorden. Apeldoorn is hem goed genoeg.

Rudi Hoefman is in 1994 na een ziekte overleden.